Blog

24 Haziran 2024

Çocukların sağlıklı arkadaşlıklar kurmasını nasıl destekleyebiliriz?

İdeal olan, çocuğun aile içindeki yaşamında kendisini değerli bir birey olarak hissetmesi ve yeni arkadaşlıklar kurduğu dış dünyaya hem kendi sınırlarının hem de arkadaşlarının sınırlarının önemli olduğu bilinciyle giriş yapabilmesidir.
arkadaşlık

Diğer insanlarla yakınlık ve bağlantı kurabilmek, hem yetişkinlerin, hem de çocukların en temel ihtiyaçlarından biridir. Hayatın ilk yıllarında, çocukların bu yakınlığı kurabilecekleri, ihtiyaç duydukları sevgi, ilgi ve güveni bulabilecekleri tek ortam, genellikle ailelerinin sağladığı ortamdır. Aile bağları çok uzun yıllar boyu önemini koruyacak olsa da, aslında arkadaşlıklar devreye girince, çocuklar ailelerinden kademe kademe bağımsızlaşma fırsatı edinirler. Arkadaşları olan bir çocuğun, kendini kabul edilmiş hissetmek, sıkıntıları üzerine konuşabilmek ya da keyifli zaman geçirmek için gidebileceği tek kapı artık ailesi değildir. Bu oldukça doğal, pozitif ve gerekli bir gelişmedir. Ancak bu süreçte yepyeni sorunlarla karşılaşması da muhtemeldir. 

Her birey saygıyı hak eder

İdealde olması gereken şey, çocuğun aile içindeki yaşamında kendisini değerli bir birey olarak hissetmesi ve yeni arkadaşlıklar kurduğu dış dünyaya hem kendi sınırlarının hem de arkadaşlarının sınırlarının önemli olduğu bilinciyle giriş yapabilmesidir. Sağlıklı bir ikili ilişkide, bireyler birbirlerine sevginin yanında saygı da duyarlar ve sınırlarının hem kendileri tarafından hem de karşılarındakiler tarafından gözetileceğinin güvenini hissederler. Böyle bir ilişkide her iki insanın da istekleri ve ihtiyaçları önemli kabul edilir ve iki taraf da orta yolu bulmak için çaba gösterir. Ancak evde bu tip bir ilişki modeli olmadan büyüyen çocukların sağlıklı arkadaşlıklar kurabilmesi pek olası değildir.

Bazen ebeveynler çocuklarından sevgiyi esirgemeseler de, saygıyı çok görürler. Saygının sadece hak ederek kazanılacak bir şey olduğu, dolayısıyla sadece yetişkinlere saygı duyulabileceği düşüncesi pek çok toplumda insanlara çocukluktan itibaren aşılanmış bir inanıştır. Oysa ki, her birey saygıyı hak eder. Çocuğunuza, onun kişisel sınırlarına saygı duyduğunuzu hissettirmenin bir yolu, ona duygu, düşünce ve isteklerini belirtebileceği iletişim kanalları açmaktır. Örneğin çocuğunuz eve gelen misafirlerin onu öpmesinden rahatsız oluyorsa, buna hayır diyebileceğini bilmelidir. Ona bu özgüveni vermek için, zaman ayırıp, bu gibi konuları önden tartışabilir, sınır koyma stratejileri belirleyebilirsiniz. O anki duygu durumuna göre, “Öpülmeyi sevmiyorum, sadece sarılmayı/el sıkışmayı tercih ederim” gibi cümlelerle, kendi isteklerini seslendirerek iletişim kurmanın pratiğini yapabilir. Bu pratiği kazanmak, önce arkadaşlıklarında, sonra hayatındaki her tür önemli ilişkide sınır bilincine sahip bir birey olabilmesinin ilk adımlarından biri olacaktır. 

Empatinin önemi

Ancak sınırlar elbette tek taraflı değildir. Çocuklar kendi sınırlarını korumayı öğrenirken, bir yandan diğer bireylerin sınırlarına da saygı duymayı öğrenmelidirler. Başkalarının sınırlarını gözetmenin neden önemli olduğunu anlamanın ilk adımı empatidir. Çocuğunuzun empati becerisini kuvvetlendirmeye, her şeyden önce, onun duyguları üzerine konuşarak başlayabilirsiniz. Örneğin, arkadaşı oyuncağını elinden aldığında, ona bunun onu nasıl hissettirdiğini sorarak, hem kendi hislerini tanıması ve tanımlaması için fırsat sunabilir, hem de hislerini dışa vurmasının iyi bir şey olduğunun ve duygularını önemsediğinizin mesajını verebilirisiniz. Daha sonra, o arkadaşının oyuncağını elinden aldığında, “Arkadaşın elinden oyuncak alınmaz” prensibini, açıklaması olmayan bir kural olarak sunmak yerine, “Senin oyuncağın elinden alındığında nasıl hissetmiştin?” diye sorarak, empati kurmasını destekleyebilirsiniz. Sadece kural olduğu için değil de, empati hissettiği için gözettiği bir prensibi kavraması ve içselleştirmesi çok daha kolay ve anlamlı olacaktır. Dahası, sizin onun duygularını önemsemiş ve özenle yaklaşmış olmanız, onun için, arkadaşlarının duygularına nasıl yaklaşması gerektiğiyle ilgili bir model oluşturacaktır.

Bu süreçte, dışsal kaynaklardan yararlanmak isterseniz, resimli kitaplar, çocuğunuzla bu konu üzerine tartışmak için iyi bir çıkış noktası olabilir. İyi Bir Arkadaş, küçük bir kızla bir tilkinin sevgiyle başlayan, ama temel farklılıklarından dolayı sekteye uğrayan arkadaşlığını ve tekrar arkadaş olabilmek için buldukları orta yolu anlatıyor. Çocuklar bazen temel seviyede bir sınır bilinci ve empati becerisi kazandıktan sonra bile, farklı kişilerin onlarınkilerden farklı ihtiyaçları olabileceğini anlamakta, bunun sevilmedikleri anlamına gelmediğini kavramakta ve orta yol bulmanın neye benzeyebilecğini hayal etmekte zorlanabilirler. Bu hikaye tüm bunları zihinlerinde oturtmalarına yardımcı olabilir ve onlara bu duyguları hissetmek konusunda yalnız olmadıklarını gösterebilir.

Kaynaklar:

https://childmind.org/article/teaching-kids-boundaries-empathy/

https://www.highspeedtraining.co.uk/hub/teaching-children-about-healthy-relationships/

https://www.michellehalle.com/blog/codependency-and-childhood-trauma

e-bülten aboneliği

Paraşüt Kitap ve Paraşüt Mektup Baobab Yayıncılık A.Ş. kuruluşlarıdır.

Sepet
Giriş

Üye değil misiniz?

Yazmaya başlayarak önerdiğimiz kitapları görebilirsiniz.